Afya

Hadithi ya Kweli ya Chiza Consolata (48), Mkimbizi kutoka Burundi, Mke na Mama wa Watoto Tisa Aliyesumbuliwa na Afya ya Akili

''Katika jamii yangu, hali ya afya ya akili inaonekana kama ni laana, roho chafu na ni wazimu. Niliitwa mwendawazimu''

Mume wangu na mimi tulihamia pembezoni mwa Burundi kutafuta maisha mapya. Nilikwenda kumtembelea kaka yangu kwa siku kadhaa huko Bujumbura. Inavyoonekana, nilikuja kujua kwamba watu wasiojulikana walikuwa wakifuata nyendo zangu. Siku hii, kaka yangu alipigwa risasi nyumbani kwake; ilikuwa wakati mbaya. Nilirudi nyumbani kwa mume wangu na nikaja kufahamu kuwa watu haohao walikwenda kunitafuta huko nilipokuwa mbali. Ilikuwa wakati mbaya zaidi wa vita vya wenyewe kwa wenyewe. Tuliamua kutafuta kimbilio katika kijiji kingine. Katika nyakati za giza, tulivamiwa na kushambuliwa na watu wasiojulikana. Niligundua kuwa walikuwa watu wale wale waliokuwa wananifuatilia, baada ya kuachiliwa na mamlaka. Mtoto wangu mmoja wa miaka 14 alitoroka kwenda Dar es Salaam, baada ya kushuhudia vurugu na maisha ya kutokuwa na utulivu. Kwa wakati huu, nilikuwa nimevunjika moyo na hali hiyo ilikuwa ikituumiza. Hizi zilikuwa ishara kwamba hatuwezi kuvumilia tena au kukimbia hatari zaidi.

Mnamo Oktoba 2015, mimi na mume wangu tulitoroka kwenda Tanzania. Tulifika katika kambi ya wakimbizi ya Nyarugusu kaskazini magharibi mwa Tanzania pamoja na watoto wangu wanane. Maisha ya kambini yalionekana kuwa bora kuliko nilikokuwa nikitoka. Mpaka wakati nilipokuja kujifunza kuwa jirani yangu katika kambi alikuwa na uhusiano na vikundi vyenye silaha huko Burundi, na pia alifanya kazi na kaka yangu aliyekufa. Siku moja nilipokuwa nikitembea na marafiki zangu kutoka kanisani, jirani yangu alinikabili akisema kwamba nilikuwa nikitumia hali ya mtoto wangu mlemavu ili tupate msaada zaidi kutoka kwa wakala wa wakimbizi. Jirani yangu aliungana na mumewe kuwadhulumu watoto wangu na mume wangu: mtoto wangu alipigwa shingoni hadi akazimia na kuibiwa kadi zake za kucheza; watoto wangu walipigwa wakati wa kutafuta maji karibu na kambi. Kwa kuongezea, walijaribu kumnyanyasa mume wangu kwa kuchochea kesi za uhalifu ili mume wangu akamatwe. Kwa kuzingatia ukweli kwamba jirani yangu alikuwa akienda na kurudi Burundi, niligundua kulikuwa na ajenda nyuma ya unyanyasaji wao. Niliamua kutowaripoti na visa vyovyote, kwa sababu nilihisi sina nguvu na kutokuwa na tumaini.

Kwa msaada wa mashirika katika kambi ya Nyarugusu, tulihamishiwa kwenye kambi ya Nduta baadaye mnamo 2016. Siku ya kuondoka nilitishiwa na jirani yangu; aliniambia "Haijalishi unaenda kambi gani, nitakufuata kila uendako." Kwa kweli, uchokozi wa kutufadhaisha haukuishia hapo tu. Katika miezi kadhaa ya kwanza ya kukaa kwangu katika kambi ya Nduta, tulipata uvamizi mwingine na shambulio kwenye nyumba yetu mpya. Vitisho vilitupwa kila wakati. Kwa wakati huu, nguvu zangu, hisia zangu, ndoto zangu, nafsi yangu yote ilifungwa kabisa. Mawazo yangu yalikuwa yamechanganyikiwa sana. Niliamini kuwa uumbaji wangu ulikuwa tofauti na wanadamu wengine, kwa sababu, hali hiyo haikuonekana kuahidi au inakaribia kumalizika. Kwa kuzingatia ukweli kwamba sina deni la mtu dinari yoyote, maisha au chochote, haikuwa na maana kwangu kuishi, haswa kuacha mali zangu nchini Burundi. Nilianza kujitenga na watu; nilikasirika haraka watoto wangu walipopiga kelele, na niliwapiga kwa fimbo ya kuni. Nilihisi kutokuwa na tumaini na kujiona sina thamani.

Katikati ya dhiki, nilipokea habari juu ya mtoto wangu kukamatwa jijini Dar es Salaam. Walakini, mtoto wangu mwingine aliamua kurudi Nyarugusu kuendelea na masomo yake ya uuguzi ambaye baadaye alibakwa nje kidogo wakati akiokota kuni. Nilikuwa na maumivu makali kutoweza kuwatunza watoto wangu kama inavyostahili. Akili yangu ilivunjika na kuharibika. Polepole, watoto wangu wengine walipoteza hamu ya kusoma: mmoja alijishughulisha kwa siri katika ndoa haramu. Tabia ya watoto wangu ilikuwa ikidhoofika. Ilikuwa chungu sana kuona jinsi hali hiyo ilivyoathiri watoto wangu. Nilikuwa nimechoka; kila kitu kilikuwa nje ya mpango na mahali.

Katika jamii yangu, hali ya afya ya akili inaonekana kama ni laana, roho chafu na ni wazimu. Niliitwa kama mwendawazimu, mgonjwa wa akili na kadhalika. Watu waliogopa na walidai kwamba ningeweza kuwatupia mawe. Watoto wangu walijazwa hofu na watu wengine kwasababu ya hali yangu, kwa sababu tu walikosa maarifa au ufahamu juu ya maswala ya akili.

Siku moja niliamka katika kituo cha afya cha Médecins Sans Frontières (MSF) katika kambi ya Nduta ambapo nilikuwa nimelala kwa siku tatu bila kujitambua. Kwa msaada wa madaktari wa MSF, nilianza matibabu na ushauri mara moja. Niligunduliwa na shida kuu ya ugonjwa mkuu wa sonona, hali inayofahamika kama unyogovu. Nilikuwa dhaifu kufuata dawa zangu; watoto wangu na mume wangu walikuwa wakinipa msaada uliohitajika sana. Nakumbuka nilichukua kifurushi chote cha vidonge kwa kuzitumia zote mara moja; kwa bahati mtoto wangu alinizuia na akanipa kipimo sahihi. Ilikuwa ngumu kwa familia yangu, lakini muhimu zaidi, kwa madaktari wa MSF na wanasaikolojia ambao walifuatilia afya yangu kila wakati. Ninamshukuru sana mmoja wa mwanasaikolojia ambaye alinisaidia bila kuchoka, hata wakati nilikosa vikao vyangu vya ushauri. Angehakikisha atatuma gari la wagonjwa katika hatua yangu ya mlango ili anilete hospitalini na akanipa fursa ya kuelezea kwa uwazi juu ya wasiwasi wangu.

Nina deni kubwa kwa MSF, ambao wameniunga mkono na kunitia moyo kupata bora kadiri siku zinavyosonga mbele. Madaktari wamenibadilisha mtazamo wangu na nimefaulu katika kusimamia afya yangu ya akili. Sasa ni miezi mitatu tangu mume wangu atoweke nyumbani. Kwa kweli, ninajisikia mpweke lakini ninaamini Mungu ana mipango ya kila kitu. Mara nyingi ninapokuwa chini na kusumbuka; Ninatembelea kanisa langu kwa kusaini na kumruhusu Mungu achukue udhibiti. Ninajaribu kuwafariji watoto wangu mchana na usiku; kila baada ya chakula cha usiku nilikuwa nikiongea na watoto wangu na kusali nao. Ninawahimiza waombe kutafuta kimbilio la Mungu.

Nimekuwa na jukumu muhimu katika jamii yangu kwa kutoa ushuhuda juu ya hali yangu ya akili; jinsi nilivyoshughulika nayo; Ninawahimiza kuchukua hatua zinazofaa kwa njia ile ile niliyoungwa mkono na MSF. Najisikia bora sana hivi sasa.

Ninapoenda hospitalini na kukutana na wanaume wanaopata matibabu, huwa nawashauri wasitafute matibabu kwa waganga wa kienyeji kwa sababu siyo suluhisho sahihi. Nakiri juu ya ugonjwa wangu wa akili na kupitia matibabu, ninahisi nimepona kutokana nayo.

Ninahisi mashirika kama MSF yanaweza kusaidia jamii yetu kwa kuhamasisha na kuwashauri juu ya ustawi wa afya ya akili. Kwa kweli, hali ya afya ya akili hutolewa kutoka kwa shida fulani; kwa hivyo wanapaswa kuhimiza watu kutafuta ushauri.

 

Mwisho

Jina limebadilishwa kulinda utambulisho wa mtu huyo kwasababu za kiusalama.

Kuhusu Médecins Sans Frontières

Ni shirika lisilo la kiserikali la Kimataifa linalotoa msaada kwa watu walio katika shida, wahanga wa vita bila ubaguzi na bila kujali rangi, dini, imani au ushirika wa kisiasa.